Looking under the bonnet of the Welsh car!

And what do we find? Mutations - Mutatiions. Some people refer to them as MUTILATIONS!
It is necessary for you to be aware of these BUT DON'T WORRY about not learning them all!
For the moment let's look at some  examples.
We'll start with the TREIGLIAD TRWYNOL - the nasal mutation. which affects six letters  p t g  b d g which change after  FY (MY); so have a look at these :

p -> mh  
pen - fy mhen .....  dw i wedi taro fy mhen  (I've hit my head!)
pres - fy mhres .... dw i wedi colli fy mhres! (I've lost my cash!)
fy mhensil ....         dw i wedi colli fy mhensil (I've lost my pencil)

t -> nh
traed - fy nhraed  .... mae fy nhraed yn oer!  (My feet are cold)
taid - fy nhaid ..... mae fy nhaid yn wael (My grandad is poorly)

c -> ngh.
cariad - fy nghariad ..... mae  nghariad i'n Fenws!
cawl   - fy nghawl  .....  mae fy nghawl yn oer.

b -> m
brawd - fy mrawd .... mae fy mrawd wedi mynd i Dregaron. 
bysedd - fy mysedd ... mae fy mysedd yn oer!  (My fingers are cold)

d -> n
dant - fy nant ....  mae fy nant yn brifo!   (My tooth is hurting)
dwylo - fy nwylo ... mae fy nwylo yn oer (  hands ,,,, )


g -> ng
gwraig - fy ngwraig .... mae fy ngwraig wedi mynd i siopa.
gwr - fy ngwr ....  mae fy ngwr yn gweithio ar y til yn Tesco
gwddw - fy ngwddw ... mae fy ngwddw i'n oer

Notice the nasal mutation only affects SIX letters - p t c b d g

 After the word dy (your - personal form) the SOFT MUTATION - TR. MEDDAL affects 9 letters.

                      Tr. Meddal ar ôl dy                                            Tr. Trwynol ar ôl fy
p    partnar ->    dy bartnar                                                          fy mhartnar
t     tad       ->    dy dad                                                               fy nhad
c     car      ->    dy gar                                                                fy nghar
b    brawd  ->    dy frawd                                                            fy mrawd
d    doctor  ->    dy ddoctor                                                        fy noctor
g    gwr / gwraig  -> dy wr / dy wraig                                          fy ngwr / fy ngwraig

m  mam      ->  dy fam                                                               fy mam 
ll   llygaid    - > dy lygaid                                                            fy llygaid
rh  rhieni     ->  dy rieni                                                              fy rhieni



LLE MAE DY WRAIG HENO?            MAE FY NGWRAIG YN CHWARAE BINGO!

LLE MAE DY DAD YN BYW?            MAE FY NHAD YN BYW YN Y BALA

BETH YDY ENW DY GI?                      PERO YDY ENW FY NGHI

BETH YDY MÊC DY GAR DI?              HONDA YDY MÊC FY NGHAR I.

BETH YDY LLIW DY LYGAID?            BROWN YDY LLIW FY LLYGAID I.

LLE MAE DY RIENI HENO 'MA?       MAE FY RHIENI WEDI MYND AR WYLIAU I SPAEN.

THE THIRD MUTATION IS CALLED THE "TREIGLIAD LLAES" - THE ASPIRATIVE MUTATION


IT ONLY AFFECTS THREE LETTERS - p t c


The Welsh word ei can indicate his or her.
When we use the feminine form  (ei = her) then there is an opportunity to use the Treigliad Llaes.

                             Tr. Meddal                    Tr. Llaes
pwrs                      ei bwrs o                      ei phwrs hi

tad                        ei dad o                        ei thad hi

côt                        ei gôt o                         ei chôt hi

 HOWEVER WE ALSO USE AN ASPIRATE H BEFORE A VOWEL ..... to soften the blow!

Lle mae ei harian hi?       Faint ydy ei hoed hi rwan?



So in this section we've looked at the mutations used after fy (my)   dy (your)  and  ei  (his)  / ei (her)

Try and recognise these on hearing them used by Welsh speakers - howver do bear in mind that very few people indeed succeed in using mutations 100% correctly.

Copy this address into your browser and you can practice telling the time in Welsh :
http://resources.oswego.org/games/ClassClock/clockres.html

Eavesdropping!

·        Dach chi’n aros yma rwan?    (Are you staying here now?)

                         Ydw, pam?

           Dw i isio picio draw i’r cantin am banad.      (pop over)

                               O popeth yn iawn – ewch chi         

·        Ydy Don yn dal i fyw yn Waunfawr rwan?   (Is Don still living in W. now?)

                            Nac’dy siwr – mae o wedi symud i fyw i Benygroes.

             Gobeithio bydd o’n mwynhau byw ym Mhenygroes.

·        Oes gin ti ddiddordebau?

                       O dw i wrth fy modd yn potsian yn yr ardd.     (messing about)

      Dw i’n hoffi  garddio hefyd.

·        Dw i’n mynd i Fangor yfory.

               Oes gin ti ddigon o amser i fynd i weld fy chwaer? (enough time)

Oes siwr. Lle mae hi?

               Mae hi yn ward Seiont yn Ysbyty Gwynedd.

Ydy hi’n wael iawn?                     (very poorly)

              Nac’dy wir, - mae hi’n gwella rwan.

·        Lle wyt ti’n mynd heddiw?

     Dw i’n mynd i brynu tocyn i fynd i weld Lee Evans yn y Galeri yng Nghaernarfon.

Oes gin ti ddigon o bres?           (enough money)

     Oes siwr!

·        Helo Seimon, lle wyt ti’n mynd heddiw?

     Dw i’n mynd i brynu cerdyn penblwydd i Angharad.

O da iawn ti!

     O na …….!

Be’ sy’?

     Does gin i ddim digon o bres.   (not enough money)

     Bydd Angharad yn siomedig – mi fydd hi’n flin iawn!          (disappointed - angry)

O paid a phoeni ;  rhwng cicio a brathu mae cariad yn magu

(O don't worry ;   between kicking and biting love blooms!)

       

Siarad Cymraeg all the way with Frank and Frank Postlethwaite : Y Ddau Frank!

Confidence booster
Na - 'does NEB yn ein dosbarth ni yn siarad Cymraeg fel y ddau Frank!

This short clip from one of their TV appearances gives you a taste of the humour of this popular duo from the early years of S4C.

http://www.youtube.com/watch?v=oVPZrsO6Qxs

The name of the third house is Nant y Ffynnon  (The brook/stream of the well) - the renovation of this house was sponsored by Welsh Water the chairman of which was John Elved Jones who was quite famous at that time.
The verse sung at the end is the first verse of a famous poem by Ceiriog (John Ceiriog Hughes) and is a favourite of all Welsh Male Voice Choirs.

Nant y Mynydd      Mountain stream

Nant y mynydd groyw loyw         Mountain stream clear and bright
Yn ymdroelli tua'r pant,              Meandering towards the dell,
Rhwng y brwyn yn sisial ganu    Between the reeds singing softly  (in a whisper)
O na bawn i fel y nant.                O were I a mountain stream

     
Of course The Two Franks use the name of the house to begin the song so their first line is:
                               Nant y Ffynnon groyw loyw

Uned 7 - Atebion Gwaith Cartref

Ymarfer 1
1  Sut mae'r tywydd?     2  'Roedd hi'n ddiflas ddoe.     3  Gobeithio bydd hi'n braf yfory.

4  Dydy hi ddim yn bwrw glaw heddiw.  5  Oedd hi'n glawio ddoe yn Aberystwyth?

6  Oedd hi'n braf heddiw efo chi?

Ymarfer 2
1  Tydi hi'n oer heddiw!     2  Oedd hi'n niwlog ddoe?     3  Sut bydd y tywydd yfory?

4  Ydy hi'n bwrw glaw?     5  Sut mae'r tywydd ar y Costa del Sol?

Ymarfer 3
 1  Gobeithio bydd hi'n braf yfory.     2  Mae hi'n oer heddiw.     3  'Roedd hi'n braf ddoe.

4  Mi fydd hi'n niwlog yfory.     5  Mae'n well heddiw, tydi!     6  'Roedd hi'n waeth ddoe.

7  Mae'n bwrw cenllysg.    8  Ydy hi'n bwrw glaw?    9  Oedd hi'n wlyb ddoe? 10  Mae'n gynnes, tydi!

Ymarfer 4
1  Sut mae'r tywydd ym Mangor heddiw? Mae hi'n bwrw hen wragedd â ffyn!
2  Sut oedd y tywydd yng Nghaerdydd ddoe?     'Roedd hi'n gymylog iawn.
3  Sut bydd y tywydd draw yn Rhyl yfory?  Mi fydd hi'n wyntog iawn dw i'n siwr!   (draw = over)
4  Sut oedd y tywydd draw yn Llangefni ddoe? O 'roedd hi'n oer iawn ac yn bwrw eira!
5  Tybed sut mae hi draw yn Abertawe heddiw?  O mae hi'n haul braf ac yn gynnes iawn.
6  Tybed sut bydd y tywydd yfory draw yn Llanrheadr? Ow mi fydd hi'n stido bwrw! 

   

Yes ... No ... umm! Have a look at the list and try and remember them!

Are you Bob the Builder?  Yes I am!         Bob the Builder wyt ti?   Ia siwr!

Is he the Prime Minister?   Yes he is!         Fo 'dy'r Prif Weinidog?  Ia siwr!

The addition of siwr strengthens the affirmtive response to indicate "Yes of course!"

Oes gin ti gar newydd?    Oes - ma gin i Porsche rwan! 
Oes gynno fo gar newydd?   Oes wir!

Wyt ti'n hoffi hufen ia?        Ydw siwr!

Oedd hi'n bwrw glaw ddoe?     Oedd, mi roedd hi'n glawio'n drwm ddoe.  (raining heavily)


Oes gynnyn nhw ddwy gath fach? Nac oes, does gynnyn nhw ddim cathod o gwbl! (at all)

Ydy o'n hoffi chwarae rygbi?   Ydy, mae o wrth ei fodd yn chwarae rygbi. (he's thrilled to be ...)

Wyt ti a Siân yn mynd am dro?   Ydan.

Bydd hi'n bosib mynd i weld y ffilm eto? Bydd, siwr iawn (neu / or ) Wrth gwrs! (Of course!)

Os gynnoch chi feicia newydd?  Nac oes wir!    (certainly not / not at all!)  

Possession - I have / I've got etc

OES GIN TI GAR?

Ma gin i gar

Ma gin ti gar  

Ma gin Gethin a Beryl gar  

Ma gynnon ni ddau gar   

Ma gynnoch chi ddau gar   

Ma gynnon nhw bedwar car!

       LLIWIAU

Ma gin i gar coch  

Ma gin ti gar melyn  

Ma gin Beryl gar piws   

Ma gin Gethin gar llwyd   



Ma gin Jane gar du  

Ma gynni hi gar du  

Ma gin Iwan gar llwyd   

Ma gynno fo gar llwyd


     HOLI CWESTIWN

Oes gin Alys gar gwyrdd?

Nac oes wir, ma gynni hi gar du.  

Oes gin Gethin gar llwyd? 

Oes wir, ma gynno fo gar llwyd!  

       ANIFAIL ANWES 

Oes gynnoch chi gath? 

Nac oes wir, does gynnon ni ddim un cath. Ond ma gynnon ni gi mawr brown Pero 'dy enw'r ci. 

Ty'd yma Pero - ty'd yma!

Gwaith Cartref / Homework Uned 7 Y Tywydd

Ymarfer 3

1. Gobeithio bydd hi'n braf   (remember tomorrow's in the future!)
        NEU
    Dw i'n gobeithio bydd hi'n braf fory!

              I hope / I'm hoping ....

2. Mae'n oer heddiw.

3. Roedd hi'n braf ddoe.

4. Mi fydd hi'n niwlog yfory.

5. Mae'n well heddiw tydi.? NEU  Tydy hi'n well heddiw!

6. Roedd hi'n waeth  ddoe. 

7. Mae'n bwrw cenllysg!

8. Ydy hi'n bwrw glaw?

9. Oedd hi'n wlyb ddoe?

10. Mae'n gynnes tydi?     NEU  Tydi hi'n gynnes braf!  (i.e. .... lovely and warm)